Chronische pijn veroorzaakt door het brein
Wat is het Mindbody syndroom?
Bij het Mindbody syndroom ervaar je chronische pijn en/of vermoeidheid waarvoor geen duidelijke medische oorzaak wordt gevonden. Meestal heeft je (huis)arts lichamelijke aandoeningen al zorgvuldig uitgesloten. Belangrijk om te weten: de klachten die je voelt zijn echt en lichamelijk aanwezig, maar ze worden niet veroorzaakt door weefselschade of ziekte in je lichaam. De oorzaak ligt dieper: in langdurige stress, onverwerkte emoties en/of (ontwikkelings)trauma. Deze factoren houden het zenuwstelsel in een voortdurende staat van alertheid.
Veel mensen krijgen labels zoals fibromyalgie, het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) of RSI. Deze labels beschrijven wat je voelt, maar verklaren niet altijd waardoor de klachten ontstaan of waarom ze blijven bestaan.
Waarom gebeurt dit?
Emoties en stress die je lange tijd hebt weggeduwd, verdwijnen niet vanzelf. Ze blijven aandacht vragen, net als een telefoon die blijft rinkelen zolang je niet opneemt.
Je brein kan dan fysieke pijn of vermoeidheid inzetten als alarmsignaal of afleidingsmechanisme voor de emotionele spanning die onbewust aanwezig is. Dit gebeurt automatisch en zonder dat je daar invloed op hebt. Het is een beschermingsmechanisme van het brein, bedoeld om te voorkomen dat emotionele pijn naar de oppervlakte komt.
Medische oorzaken uitsluiten
Wil je nagaan of jouw klachten passen bij het Mindbody syndroom? Bekijk dan hier de vragenlijst en een overzicht van veelvoorkomende chronische klachten.
Herken je jezelf hierin, bespreek dit dan met je (huis)arts om te kijken of er sprake kan zijn van ALK (Aanhoudende Lichamelijke Klachten).
Het verband tussen verdrongen
emoties en pijn
In het filmpje hieronder wordt uitgelegd wat het verband is tussen het verdringen van emoties en het ontstaan van chronische pijnklachten.
De onderliggende oorzaak
Diep in je hersenen ligt een gebied dat voortdurend scant op veiligheid. Dit deel regelt onder andere je spierspanning, bloedtoevoer, motivatie en pijnbeleving. Ook onverwerkte emoties en trauma's worden hier opgeslagen en in het lichaam vastgezet. Ze blijven als onbewuste stressoren actief, zonder dat je dat zelf merkt.
Je lichaam blijft in de overlevingsstand
Door deze onbewuste stressoren blijft je zenuwstelsel voortdurend alert. Je lichaam schakelt dan sneller over op oude overlevingsreacties: vechten, vluchten of bevriezen. Stresshormonen zorgen ervoor dat je lichaam steeds klaarstaat voor gevaar, ook als dat gevaar er niet is.
Een overgevoelig alarmsysteem
Het alarmsysteem in je hersenen, je angstcentrum, raakt hierdoor overgevoelig. Het geeft sneller het signaal dat er gevaar is, zelfs bij gewone dagelijkse prikkels. Je lichaam reageert daarop met onder andere een hogere hartslag, een snellere ademhaling en meer spierspanning. Je lichaam denkt dat het zich moet voorbereiden op actie, terwijl je eigenlijk veilig bent.
Verstoorde verwerking van prikkels
Door de voortdurende spanning verandert ook de manier waarop je zenuwstelsel prikkels verwerkt. De communicatie in de zenuwbanen raakt ontregeld. Daardoor kunnen normale signalen, zoals lichte spierspanning, een beweging of temperatuurverschil, toch als pijnlijk of bedreigend worden ervaren.
Wat merk je daarvan?
De gevolgen beperken zich vaak niet tot pijn alleen. Om te begrijpen wat de effecten op het lichaam zijn, kun je hier meer lezen over hoe je lichaam reageert en welke lichamelijke reacties en klachten kunnen ontstaan.
Het is daarbij belangrijk dat medische oorzaken zijn uitgesloten, zodat je weet dat het gaat om reacties van het zenuwstelsel en niet om lichamelijke schade.
Het pijnsysteem bij Mindbody syndroom
Hoe werkt het pijnsysteem?
Je lichaam heeft een waarschuwingssysteem dat je beschermt tegen gevaar. In je lichaam zitten miljoenen sensoren die veranderingen opmerken, zoals druk, temperatuur of spanning. Als er iets gebeurt, sturen deze sensoren een signaal via de zenuwen naar je hersenen. Op dat moment voel je nog geen pijn. Het zijn alleen informatiesignalen zoals: Er zit spanning in deze spier, de temperatuur verandert in mijn omgeving, er is te veel melkzuur of histamine op een bepaalde plaats. Je brein beoordeelt deze signalen samen met andere informatie, zoals je emoties, gedachten en eerdere ervaringen. Pas daarna beslist het brein óf je pijn voelt en hoeveel. Je hersenen sturen stoffen terug die helpen om te herstellen en de pijn te dempen. Ook worden er verbindingen in de hersenen gemaakt.
Wanneer het pijnsysteem ontregeld raakt
Als er sprake is van het Mindbody syndroom raakt het waarschuwingssysteem overgevoelig. Gedachten, lichamelijke sensaties, emoties, stress en triggers kunnen het systeem activeren, ook als er geen echte schade is. De zenuwbanen raken ontregeld, waardoor je hersenen gewone, onschuldige signalen toch als gevaarlijk kunnen zien.
Het gevolg: je kunt veel en vaak pijn voelen, terwijl er lichamelijk niets mis is. Je brein gaat steeds sneller en sterker reageren.
Hoe pijn kan worden 'aangeleerd'
De verbindingen die met pijn te maken hebben, worden sterker naarmate ze vaker worden gebruikt. Daardoor kan pijn een automatische reactie worden. Je kunt dit vergelijken met leren autorijden. In het begin moet je overal bij nadenken. Later gaat het vanzelf, omdat je hersenen sterke verbindingen hebben gemaakt. Bij pijn werkt dit hetzelfde: je brein leert bepaalde bewegingen, situaties of emoties te koppelen aan pijn, ook als er geen gevaar is.
Pijn 'afleren'
Je brein kan vrijwel elke pijn die je ooit hebt gevoeld opnieuw activeren via de neurale circuits. Gelukkig heeft het brein een natuurlijk aanpassingsvermogen. Daardoor kan het automatisch aanmaken van pijn weer afnemen of verdwijnen.
Overgevoeligheid voor andere prikkels
Als het zenuwstelsel overbelast is, kan het niet alleen gevoeliger worden voor pijn maar ook voor andere prikkels zoals: fel licht, (afname) smaakvermogen, geur, harde geluiden, huidaanraking, weersveranderingen, kou en warmte. Dit komt doordat het alarmsysteem te scherp staat afgesteld.
De vicieuze cirkel van pijn en angst
Wanneer de onderliggende oorzaak (vaak stress, spanning angst of onverwerkte emoties) niet wordt aangepakt, kan het brein de pijn versterken. Angst voor verergering speelt daarbij een grote rol.
Veel mensen gaan beweging, plekken of activiteiten vermijden. Dat voelt logisch, maar het brein ziet deze vermijding als bevestiging dat er gevaar is. Daardoor wordt het alarmsysteem nog gevoeliger en kan de pijn toenemen.
Omdat klachten soms wisselen in intensiteit, voelen mensen zich bovendien niet altijd begrepen door hun omgeving.
Lees hier meer over de symptomen.
Trauma is niet wat er met je gebeurt, maar
wat er binnen in je gebeurt door wat er met je
is gebeurd.
Dr, Gabor Maté,
arts en traumaspecialist.
De oplossing en aanpak
De oplossing
Wanneer medische oorzaken zijn uitgesloten, zien we bij veel mensen dat verdrongen emoties, (ontwikkelings)trauma of emotionele blokkades bijdragen aan een overbelast zenuwstelsel. Het betekent vooral dat je lichaam lange tijd te veel spanning heeft moeten dragen.
Het verwerken van deze onderliggende stress is zonder begeleiding vaak lastig. Je weet namelijk niet altijd wat er precies speelt of waar het vandaan komt. Methoden zoals Brainspotting en Internal Family Systems helpen om deze onbewuste stress los te laten en onderdrukte emoties te verwerken. Je hoeft daarbij niet precies te weten wat je onbewust spanning geeft. Herstel ontstaat wanneer het zenuwstelsel zich veilig genoeg voelt en in het juiste tempo, met de juiste volgorde, nieuwe ervaringen kan opdoen.
De aanpak
De aanpak is tweeledig: het lichaam leren dat het veilig is, en de stressoren en ervaringen verwerken die het systeem in de beschermstand hebben gezet.
1.oUitleg en inzicht
Allereerst is het belangrijk dat je uitleg krijgt hoe de klachten zijn ontstaan. Je krijgt inzicht waarom je lichaam reageert met pijn of vermoeidheid. Dat maakt het makkelijker om te begrijpen dat de oorzaak niet in lichamelijke schade ligt, maar in hoe het brein en zenuwstelsel reageren op langdurige stress. In sommige gevallen kan dit worden ondersteund met een provocatietest.
2. Doorbreken van automatische pijnreacties
De geconditioneerde reactie op je pijn en/of vermoeidheid ga je stap voor stap doorbreken. Met eenvoudige oefeningen help je je brein opnieuw te leren dat beweging en dagelijkse activiteiten veilig zijn.
3. Verwerken van onbewuste stress
Een heel belangrijk onderdeel is de verwerking van alles wat je onbewust stress geeft. Dit doen we met brainspotting en IFS (Internal Family Systems).
Door de verwerking zien we vaak dat de ademhaling rustiger wordt, spieren meer ontspannen, stresshormonen normaliseren en het brein weer een gevoel van veiligheid ervaart. Je lichaam hoeft zich niet langer klaar te maken om te vechten of vluchten.
4. Emoties leren herkennen en voelen
We besteden ook aandacht aan het herkennen en voelen van emoties. Zo leer je jezelf beter kennen. Je gevoelens laten zien wat je raakt, wat je nodig hebt en waar je grenzen liggen. Dat geldt niet alleen voor moeilijke emoties, zoals verdriet of boosheid, maar ook voor gevoelens als blijdschap en liefde. Als je beter leert voelen wat er in je leeft, begrijp je niet alleen wat je nodig hebt, maar ook wat je energie én plezier geeft.
Soms ondersteunen we de aanpak met hartcoherentie, een ademhalingstraining. Het ademcentrum in je hersenen kan gewend zijn geraakt aan een bepaalde manier van ademen. Disfunctioneel ademen is dan een gewoonte geworden.
Lees hier meer over brainspotting en Internal Family Systems
Meer weten? informatie en bronnen
Er is inmiddels veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de invloed van emoties en stress op het lichaam. Wil je meer weten over organisaties, (zelfhulp)boeken en artsen die werken vanuit de mind-body visie? Klik dan hier.
Online zijn er veel trainingen die een oplossing kunnen bieden. Als het je echter niet lukt om zelf de onderliggende oorzaak aan te pakken, zoek dan passende hulp. Want elke keer dat onderdrukte emoties niet worden erkend of gevoeld, kunnen klachten toenemen of kunnen er nieuwe klachten ontstaan.
Kijk ook eens op de mediapagina voor veelzeggende filmpjes over het mind body syndroom.
De problematiek is groot
- Onderzoek toont aan dat in Nederland ongeveer 40% van alle consulten bij de huisarts en zelfs tot 66% bij medisch specialisten gaat over onbegrepen (pijn)klachten.
- Er zijn in Nederland meer dan 3,5 miljoen mensen met chronische pijn. 83% van deze mensen geeft aan dat hun dagelijks leven beïnvloed wordt door die pijn.
Mensen met deze klachten ervaren veel pijn, vermoeidheid, mentale klachten, sociale beperkingen en een lagere kwaliteit van leven.
bron: stichting Emovere/de pijn voorbij
